خانه Home

نقش عاطفه و احساس در زندگی . . .

 عاطفه و احساس از ویژگی های باطنی و به بیانی ذاتی هر انسانی محسوب می شوند، بی گمان اگر عاطفه و احساس را از روح و درون انسان ها جدا نمائیم، دیگر نمی توان مفهومی معقول و منطقی را برای انسان تعریف نمود. دو مقوله عاطفه و احساس تا آنجا در طبیعت و جغرافیایی افکار عامه مؤثر افتاده اند که می توان گفت این دو در دیگر موالید سه گانه به مانند جمادات، نباتات و جانوران نیز در حد و نصاب احساس می شوند. بی شک جانوران نسبت به خود و فرزند خود نوعی عاطفه و احساس را به تصویر می کشانند. به عنوان مثال: یک گوسفند نسبت به بره خود با زبان بی زبانی انس و علاقه خود را به معرض نمایش می گذارد. و یا یک مادیان وقتی که می خواهد بزاید نباید دقیقاً آن عاطفه و احساس را از همان دوران زایمان تا وقتی که می زاید را نسبت به فرزند خود به تصویر می کشاند. بنابراین اگر چه عاطفه و احساس از ویژگی های بارز انسانی به شمار می آیند ولی در حد و نصاب خود نیز در دیگر موجودات زنده و غیرزنده نیز مشاهده می گردند. می توان گفت عاطفه و احساس دو مقوله فرارونده هستند که در زندگی اجتماعی نقش سازنده ای را بر عهده گرفته اند. در تعریف عاطفه می توان گفت به رفتاری اجتماعی گفته می شود که با درون مایه ای انسانی و براساس نوعی کنش و واکنش بوجود می آید. افزون بر اینکه در خیلی از موارد نیز می تواند تنها از طریق یک کنش ایجاد شود و یا نوعی واکنش واحد به عنوان مثال: وقتی کودک شما با حالتی عاطفی رفتارهایی را از خود به نمایش می گذارد شما نیز اگر فردی عاطفی باشید در مقابل این کنش واکنشی عاطفه گون را به کودک منتقل می کنید ولی اگر فردی عاطفی نباشید از کنار رفتارهای کودک با بی تفاوتی و کم توجهی می گذرید. به بیانی کنش های رفتاری کودک برای شما اهمیتی ندارند. لذا عاطفه به رفتارهایی اجتماعی اطلاق می شود که این رفتارها به انحای متفاوت چهره می شوند که این چهره شدن می تواند از جانب شما باشد یا دیگران. در تعریف احساس نیز می توان گفت عبارت است از رفتارهایی که توسط فرد یا افراد از طریق حواس پنج گانه شکل می گیرد و در برخی از دیدگاه ها حس ششم نیز مؤثر است.

 حواس پنجگانه بدین سان که شما از طریق حس بویایی بوی یک گل را احساس می کنید و یا از طریق حس شنوایی صدای یک پرنده را حس می کنید و یا از طریق بینایی خیلی از اشیاء را می بینید و در مورد آن ها نظر می دهید. مثلاً وقتی شما باران را تماشا می کنید در مورد ویژگی های آن نیز چیزهایی را بیان می دارید و یا وقتی یک شب مهتابی را تماشا می کنید در مورد آن بر کرسی صحبت می نشینید و یا از طریق حس لامسه خیلی از اشیاء را لمس می کنید که در واقع با لمس کردن یک سنگ و یا یک موجود زنده به ویژگی های آن پی می برید. و یا از طریق حس چشایی به مزه ی خیلی از غذاها پی می برید و می توانید احساس کنید که این غذا شور است یا بی نمک و یا مزه تلخ دارد یا شیرین و یا بی مزه است. دیگر حس که در موجودات و بخصوص انسان ها کشف شده، حس ششم است. حس ششم از حواسی است که با بهره گیری از حواس پنجگانه و البته بدون تجربه قبلی و یا مشاهده ی قبلی شکل می گیرد. این احساس اغلب در خانواده ی هنرمندان بیشتر دیده می شود. به مانند شعرا و نویسندگان و موسیقی دانان و نقاشان و لذا حس ششم حسی است که بصورت ناخودآگاه در وجود فرد شکل می گیرد و کاملاً مسائلی را که قبلاً تجربه نکرده است را بازگو می نماید. حس ششم می تواند نوعی شورش غیرمنتظره باشد که از باطن انسان تراوش می کند و البته این حس در همه افراد یافت نمی شود بلکه حضورش استثنایی است . . .!
در تعریف زندگی نیز می توان گفت زندگی به معنی زیستن و حیات است. البته زنده بودن نیز می تواند دیگر تعریف لغوی آن باشد. اما در تعریف مفهومی آن می توان گفت زندگی نوعی فرآیند اجتماعی است که بشر با تلاش و کوشش فراوان این فرآیند اجتماعی را شکل می دهد. بنابر این زندگی فرآیندی از پیش تعیین شده نیست چه این که انسان ها در یک مقطع زمانی تشکیل خانواده می دهند. خانواده در این جا تنها ازدواج نیست بلکه وقتی فرد با بدست آوردن مؤلفه های زندگی نوعی پناهگاه را در جهت زیستن شرافتمندانه بوجود می آورد، می توان گفت که این فرد نیز به سوی زندگی گرایش پیدا کرده است. بنابراین با تعاریفی که از عاطفه، احساس و زندگی شد، می توان گفت این سه مقوله با هم کلافی عمیق خورده اند و تأثیرشان در یکدیگر چه در ابعاد مثبت و چه در ابعاد منفی پررنگ است. با توجه به تجربه هایی که این قلم در فرآیند زندگی داشته ام، اکثر مردم نقش عاطفه و احساس را در زندگی اجتماعی کم رنگ می دانند و حتی در خیلی از موارد این دو را آفت زندگی می پندارند. این افراد معتقدند که زندگی شوخی بردار نیست و برای این که تعیین امرار معاش کنیم باید دست به کارهای اقتصادی زده و مسلماً کار اقتصادی نیز با عاطفه و احساس اغیار است. با فضا سازی در کلمه عاطفه و احساس و باز کردن فضایی برای مقوله ی زندگی می توان گفت بشر بعنوان موجودی اجتماعی نمی تواند از دو ویژگی عاطفه و احساس چشم پوشی نماید. وقتی صحبت از اجتماعی بودن می شود، نقش عاطفه و احساس پررنگ تر می شود. وقتی بحث رفتار اجتماعی و قوانین و قرارداده ها و تعهدات اجتماعی می شود، نمی توان نقش عاطفه و احساس را کم رنگ جلوه داد وقتی بحث کمک به دیگران در ابعاد مختلف از جانب یک فرد متمول به میان می آید، بی شک بدون عاطفه و احساس نمی تواند حضور این کمک را توسط فرد متمول پررنگ تر دانست. لذا تحت هر شرایطی عاطفه و احساس در مسائل کاری و ابعاد زندگی نقش مؤثری را بر عهده گرفته اند. ولی آنسوی قضیه نیز بسیار مهم و سازنده است. یعنی این که عاطفی برخوردکردن و یا احساساتی بودن نسبت به امورات اقتصادی و حتا امورات اجتماعی و فرهنگی می تواند زندگی افراد را متضرر سازد. تجربه نشان داده که یک مدیر موفق در امورات اقتصادی و یا اداری مدیری است که معقول و منطقی با مسائل برخورد می کند و البته این مهم نیز نمره بالایی را از جانب عرف کسب نموده است. معقول برخورد کردن با مسائل مالی و تبادلات اجتماعی در خیلی از موارد مثمر ثمر است و البته در برخی از موارد نیز کارساز نیست. از این نگاه یک فرد اقتصادی برای این که بتواند به هدف اقتصادی خود دست یابد، طبعاً نیاز به هوشمندی و تفکر اقتصادی دارد و تحت هر شرایطی در سیر این هدف دست به بی برنامگی نمی زند. لذا با پختگی و تخصص لازم سعی بر آن دارد تا که بتواند بدون شکست به هدف خود برسد. بنابراین این فرد چون می خواهد به یک فرد متمول مبدل گردد تحت هیچ شرایطی قدرت ریسک کردن را در خود پذیرا نیست. ولی در زوایایی دیگر نیز این نوع روند محل بحث بوده چه این که تنها متمول بودن برای رسیدن به هدف کافی نیست بلکه دیگر مؤلفه های انسانی در جهت رسیدن به هدف لازم است. مؤلفه هایی از قبیل کار آفرین بودن، با اخلاق بودن، اجتماعی بودن، صبور بودن، شجاع بودن و البته عاطفی بودن و احساسی بودن نیز از عمده مؤلفه هایی است که مستلزم کار است. چرا که برای رسیدن به هر هدفی باید از میان مردم برخاست. و چون مردم دارای خلقیات متفاوتی هستند ما نمی توانیم بگوئیم که بدون عاطفه و احساس می توان به هدف رسید. کما این که خیلی از موارد افراد گره خورده با کار و زندگی ما، افرادی عاطفی و احساساتی هستند که متأسفانه مقوله عاطفه و احساس در جامعه ایران بد تعریف شده است. به گونه ای که اغلب مردم فکر می کنند اگر عاطفی باشیم و یا احساساتی، آدمی ساده و بی ثمر هستیم و در جامعه سرما کلاه می گذارند. به نظر می آید که اگر عاطفه و احساس را با نظارت کامل و کنترل صحیح در هر کاری نهادینه نمائیم توفیق در آن کار بیشتر است. عاطفه و احساس از مقولات انسانی اند و ما نمی توانیم با اغماض از این دو در امورات زندگی به توفیقات لازم دست یابیم. از جانبی دیگر جامعه این دو را در خیلی از مواقع با مسائل معنوی خلط می کند. لذا باید ابراز داشت که عاطفه و احساس دو فاکتور مهم در جهت خلق تفکر و اندیشیدن هستند. چه این که قدرت تصمیم گیری این دو به مراتب قویتر از هر ویژگی ذاتی دیگری است که در بشر یافت می شود. بنابراین آن عاطفه و احساس که در مسائل کاری تعریف شده اند کاملاً هم در شکل و هم در محتوا با این عاطفه و احساس که از آن یاد می شود، متفاوت است. آن عاطفه و احساس نوعی تضعیف و ناکارآمد در بین عرف بیان شده و این عاطفه و احساس کارآمد و فرارونده است. از بهتر این که عاطفه و احساس علاوه بر این که در مسائل اقتصادی و مالی بسیار نقش دارند در مسائل فرهنگی و هنری و یا به تعبیری زندگی های هنری و فرهنگی نیز بسیار کارسازند. می توان گفت مهمترین اندیشه های اقتصادی از جانب انسان های پراحساس و پرعاطفه بوجود آمده است. به گونه ای که اغلب اندیشه های اقتصادی و ادبی با پشتوانه ی این دو مقوله بوجود آمده اند. ما نمی توانیم یک متفکر اقتصادی را فردی بدون عاطفه و احساس تلقی نمائیم چه این که همین متفکر تفکرش را با پشتوانه ی این دو ویژگی به دست آورده است. لذا مشکل اساسی که در جامعه ما وجود دارد این است که چون اقتصاد ما اقتصادی رهبر نیست و دارای نوسانات متعددی است وقتی با شکست اقتصادی روبرو می شویم، فکر می کنیم عاطفی و احساساتی برخورد کرده ایم. عاطفی و احساساتی برخورد کردن در مسائل کاری به منزله این نیست که تمام موقعیت های خود را اعم از مالی، شخصیتی، اخلاقی، فرهنگی و مقامی را بدون تدبیر از دست بدهیم بلکه عاطفی و احساساتی برخورد کردن یعنی این که با حفظ موقعیت های فردی و اجتماعی خود بتوانیم تأثیر مثبت خود را در جامعه دو چندان نمائیم. از این نگاه مهربان بودن با مردم و یا دلسوزی پایدار و یا انس و علاقه پیدا کردن به دیگران در شخصیت ما در جهت رشد و تعالی در کار بسیار مؤثر است. چون تعامل با دیگران باعث تعالی شخصیت ما می شود. وقتی صحبت از رشد و توسعه انسانی می شود، این رشد و توسعه انسانی بدون مؤلفه های انسانی شکل نخواهد گرفت. چه بسا انسان با یک رفتار عاطفی و یا احساسی بخش اعظمی از جامعه را مجذوب خود می کند. اعتقاد بنده این است که هدف همیشه دست یافتنی نیست و در خیلی از موارد ما در راه اصلی ناخودآگاه به فرعی کشاننده می شویم. به عنوان مثال چه بسا به دنبال هدف اقتصادی باشیم ولی در همین راه به سمت دیگری هدایت شویم و مثلاً به یک شخصیت سیاسی و یا فرهنگی مبدل شویم و تجربه نیز این روند را به اثبات رسانده است. به عنوان مثال کلینتون در حسب الحال خود بنام«زندگی من» آورده است که«من از همان اوان کودکی آرزو و هدفم این بود که یک فرد اقتصادی بشوم اما با این که گام در جاده اقتصاد گذاشتم نمی دانم چگونه به یک شخصیت سیاسی مبدل شدم و البته از طریق همان سیاست به اقتصاد نیز رسیدم. لذا اعتقاد این قلم این است که نه سرنوشت را می توان از سرنوشت نوشت و نه زندگی را. چرا که هر دو با سرعت زمان حرکت می کنند و همیشه برای شروع اگرچه زمان وجود دارد ولی این زمان نمی تواند برای رسیدن به هدف کافی باشد. بنابراین بهتر است که در زندگی همیشه با احتیاط برانیم تا که به سهولت به مقصد برسیم. دیگر نکته که در این مقوله بسیار مهم بنظر می رسد این است که آیا می توان با زندگی عاطفی و احساسی برخورد کرد؟ و دیگر این که زندگی تنها با اقتصاد رشد و نمو پیدا می کند و آیا با اقتصاد نیز می توان عاطفی و احساسی برخورد نمود؟ در پاسخ به سئوال اول باید گفت که در زندگی های هنری کاربرد عاطفه و احساس بسیار کارساز و مؤثر است اما در زندگی های اجتماعی اگر چه بدون عاطفه و احساس زندگی بی معنا می شود ولی باید با احتیاط برخورد کرد به طوری که زندگی تحت تأثیر عمیق عاطفه و احساس قرار نگیرد و حداقل عاطفه و احساس بر عقل زندگی مستولی نشود. زندگی از چهار ضلع تشکیل شده است. نخست عشق است دوم عقل ـ سوم عاطفه و چهارم احساس. عشق ما را با لذایذ زندگی آشنا می کند. عقل ما را در رشد و تعالی زندگی کمک می کند. عاطفه زیبایی های زندگی را تصویر می نماید و احساس به ما می آموزد که با زندگی چگونه رفتار کنیم. دیگر نکته نقش عاطفه و احساس در سایر مسائل اجتماعی است. یکی از این مسائل اجتماعی عشق است. تجربه نشان داده که اکثر انسان هایی که عاشق می شوند افرادی عاطفی و احساساتی هستند و این دو مقوله نیز مسبب مقوله بنام وابستگی می شود و امروزه وابستگی را هم بدتعریف کرده اند چه این که در دنیای امروزی وابستگی به معنی خود نبودن است. از این نگاه برای رسیدن به سلاله ای بنام عشق حتماً نیاز به عاطفه و احساس است بی تردید فرد عاشق بدون این دو نمی تواند به معشوق خود دست یابد. عاشق شدن دنیایی متفاوت دارد که هرگز نمی توان این دنیا را با دنیای خاکی تطابق دادو متأسفانه مشکل جامعه ما این است که عشق را با منویات زندگی و هوس اشتباه می گیرد. ضروری است که ترسیم نمائیم زندگی اجتماعی اگر توأم با عاطفه و احساس باشد و یا همراه با عاطفه و احساس هم نباشد، در درونمایه خود شمه هایی تفهیم شده را از هوس می توان در نبض آن دریافت. ولی در عشق این جور نیست. چه این که آن عاطفه و احساس که عشق را شکل می دهند، از سلاله ای برمی خیزند که هرگز چیزی به نام هوا و هوس در این سلاله مدخل نبوده اند. در مقوله وابستگی نیز به همین شکل است. در پاسخ به سئوال دوم باید گفت که زندگی بدون اقتصاد بی معناست ولی اقتصاد در زندگی هدف نیست بلکه اصل است. اصل بدین معنا که برای زنده بودن باید زندگی کرد و پشتوانه ی این مهم پول است. و هدف بدین شکل که براساس پول می تواند به هدف رسید. پول می تواند وسیله ای باشد که ما را به مقصد می رساند. ولی زندگی تنها دارای یک شاخک بنام اقتصاد نیست بلکه دارای شاخک هایی بدیع و فرارونده ای است که یکی از این شاخک ها اقتصاد محسوب می شود. به بیانی خیلی از صفات اجتماعی و برجستگی های انسانی دست به دست همدیگر می دهند تا زندگی تشکیل می شود. در مورد این که آیا می شود با اقتصاد عاطفی و احساسی برخورد کرد یا نه؟ باید گفت که اقتصاد نیز نوعی مقوله اجتماعی است که در فراز و فرود اجتماع بی تأثیر نیست، هم چنان که اجتماع در فراز و فرود اقتصاد مؤثر است. در خیلی موارد عاطفه و احساس با اقتصاد کلافی عمیق خورده اند. از این منظر هر آن چه که یک فرد اقتصادی بدست می آورد اعم از ماشین، خانه، پول، علم ...همه این موارد هم بعد عاطفی و احساسی در زندگی بشر دارند و هم فرهنگ وابستگی را ایجاد می نمایند. شاید بتوان گفت یک فرد اقتصادی فردی است عاشق مسلک. چه این که تمام دستاوردهای خود را به عنوان حیات خویش قلمداد می کند و اگر این دستاوردها از او گرفته شوند، زیستن برای وی دشوار است. لذا نتیجه می گیریم که عاطفه و احساس اگر چه شاید در بوجود آمدن ثروت در ابعادی بی تأثیرند ولی وقتی ثروت بوجود می آید جایگاهشان ناخودآگاه تثبیت می شود. وابستگی معنوی(عشق) بسیار متفاوت است. در وابستگی اجتماعی انسان در خیلی از مواقع آن جوهره خود بودن را از دست می دهد ولی در وابستگی معنوی چیزی به نام دیگر بودن وجود ندارد. بنابراین نمی توان وابستگی را در عشق بد دانست و آنانکه که این مهم را بد جلوه می نمایند این افراد با منویات دنیا و زندگی کلافی عمیق خورده اند و با وابستگی عشق در همه ابعاد بیگانه اند. جان کلام این که اگر می گوئیم نقش عاطفه و احساس در زندگی تنها مقصود زندگی اجتماعی نیست بلکه اکثر زندگی های انسانی اعم از ـ زندگی هنری، زندگی معنوی، زندگی اقتصادی و زندگی فرهنگی شامل این مقوله می شود.
 
نویسنده: عابدین پاپی 
منبع: سایت نورپرتال

Edit:ivarmajidi.com/mf8-mor 931012    2 Jun 2015    

گفتگو با خدا 

انسان های بزرگ، متوسّط، کوچک

زندگی بهتر

عارف حق بین

چارلی چاپلین

تاج محل 

پنج توصیه عجیب پزشکی

زمان های صحیح برای مصرف میوه

قضاوت نکنیم

کوبیدن میخ

 چهار شمع

 گاهی لازمه 

شعر زندگی

مهمان دل

جزیره خرگوش ها

نقش عاطفه و احساس در زندگی

جدال استاد و شاگرد

شاخص موفقیت The Success Indicator

هزاران درنای کاغذی

هفت زیبایی که با آرایش بدست  نمی آید

همه چیز درمورد صبحانه

اصول تنظیم صحیح آینه خودرو